नांदगाव .मारुती जगधने
शहरांमध्ये मोकाट जनावरांचे प्रश्न दिवसेंदिवस गंभीर होत चालले आहेत. रस्त्यांवर बस फिरणारी गाई, म्हशी, कुत्री, आणि डुकरांसारखी जनावरे वाहतुकीला अडथळा निर्माण करतात. या जनावरांमुळे अपघातांची शक्यता वाढते, नागरिकांचा जीव धोक्यात येतो, आणि शहराच्या स्वच्छतेवरही परिणाम होतो. यासोबतच, या प्रश्नावर योग्य तोडगा काढण्यात पालिका आणि महापालिका प्रशासनाची भूमिका महत्त्वाची ठरते.
रस्त्यावर अचानक जनावर आल्याने वाहनचालकांचे संतुलन बिघडते आणि अपघात होतात. विशेषतः रात्रीच्या वेळी दृश्यता कमी असल्याने या अपघातांची तीव्रता वाढते. लहान मुले, वृद्ध, आणि दुचाकीस्वार यांना याचा जास्त त्रास होतो. असाच काहीसा अपघात मनमाड येथे घडवून दोन विद्यार्थ्यांना जीव गमावला मोकड जनावरांना वाचवताना दुचाकी शहरतील शालेय मुलांचा तोल जाऊन
ते खाली पडले आणि पाठीमागून येणाऱ्या ट्रकने त्यांना चिरडून टाकले या घटनेने मोठी दुर्घटना होत होऊन गेली अशा घटना पुन्हा होऊ नये यासाठी प्रशासनाने नागरिकांनी सतर्क राहणे आणि काळजी घेणे गरजेचे आहे.
रस्त्यावर मोकाट जनावरे बसल्यामुळे थांबून राहिल्याने किंवा चालत राहिल्याने वाहतूक कोंडी होते. विशेषतः मुख्य चौक, बाजारपेठा आणि गर्दीच्या भागांत ही समस्या जास्त प्रकर्षाने जाणवते.
मोकाट जनावरे कचऱ्यातून अन्न शोधत असतात, ज्यामुळे रस्ते अस्वच्छ होतात आणि प्लास्टिक खाल्ल्याने जनावरे दगावतात रोगराई पसरते. रस्त्यांवर जनावरांच्या मृतदेहांमुळे दुर्गंधी येते आणि त्यामुळे डेंग्यू, मलेरिया, आणि इतर रोग पसरण्याचा धोका वाढतो. रस्त्यावर ठिकठिकाणी मोकाट कुत्रे मांजरी यांचा अपघात होऊन दुर्गंधी नेहमीच असते रस्त्याच्या कडेला होणाऱ्या दुर्गंधीमुळे नागरिकांना आरोग्याच्या समस्या निर्माण होतात.
मोकाट जनावरांमुळे शहरी सौंदर्य आणि स्वच्छतेवर परिणाम होतो. बाहेरील पर्यटकांवरही याचा वाईट प्रभाव पडतो. ग्रामपंचायत, ग्रामपालिका, नगरपंचायत,
पालिका आणि महापालिका प्रशासनाने या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी प्रभावी उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. खाली यासंदर्भातील काही उपाय सुचवले आहेत:
मोकाट जनावरांची संख्या आणि त्यांच्या स्थानांची माहिती गोळा करणे आवश्यक आहे. या माहितीच्या आधारे त्यांच्यासाठी योग्य व्यवस्थापन करता येईल.
मोकाट जनावरे पकडण्यासाठी प्रशिक्षित कर्मचारी आणि विशेष पथके नेमणे गरजेचे आहे. पकडलेल्या जनावरांना तात्पुरत्या निवाऱ्याची सोय करणे आवश्यक आहे.
मोकाट जनावरांसाठी शहरी भागांच्या बाहेर स्वतंत्र निवाऱ्याची सोय करावी. अशा निवाऱ्यांमध्ये जनावरांना चारा, पाणी, आणि वैद्यकीय सेवा मिळतील.
गाई, म्हशी किंवा इतर जनावरांना रस्त्यावर मोकाट सोडणाऱ्या मालकांवर दंडात्मक कारवाई करणे आवश्यक आहे. यामुळे मालकांना जबाबदारीची जाणीव होईल.
शहरातील नागरिकांना मोकाट जनावरांमुळे होणाऱ्या समस्यांबाबत जागरूक करणे गरजेचे आहे. यासाठी शिबिरे, जाहिराती, आणि शालेय शिक्षण यांचा उपयोग करता येईल.
मोकाट जनावरांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी योग्य कायदे आखणे आणि त्यांची कडक अंमलबजावणी करणे गरजेचे आहे.
प्रशासनाबरोबरच नागरिकांचीही यामध्ये भूमिका आहे. नागरिकांनी आपल्या पाळीव जनावरांची योग्य काळजी घेतली पाहिजे आणि त्यांना मोकाट सोडणे टाळले पाहिजे. जनावरांसाठी स्वच्छता राखणे, त्यांना योग्य ठिकाणी ठेवणे, आणि शहरातील स्वच्छतेला हातभार लावणे ही आपली सामाजिक जबाबदारी आहे. नांदगाव येथील बोकड जनावरामुळे मनमाड शहरांमध्ये मोठा अपघात घडलाय त्यात दोन चिमुकल्यांना आपले प्राण गमववे लागले या संदर्भात मनमाड येथील नागरिकांनी
हनुमान नगरचे आणि नांदगाव येथील बजरंग दल या नागरिकांनी सामाजिक दृष्टिकोन ठेवून बालिका प्रशासनाला मोकाट जनावरांची बंदोबस्त करण्याची मागणी केली आहे आता प्रशासन याकडे कितपत लक्ष देत यावर पुढील गोष्टी अवलंबून आहे.
मोकाट जनावरांचा प्रश्न सोडविण्यासाठी प्रशासन आणि नागरिकांनी एकत्रितपणे काम करणे आवश्यक आहे. अपघात टाळण्यासाठी आणि शहराचे स्वच्छता आणि सौंदर्य टिकवण्यासाठी योग्य नियोजन, प्रभावी अंमलबजावणी, आणि जनजागृती आवश्यक आहे. पालिका आणि महापालिकेने हा प्रश्न प्राधान्याने हाताळून शहरवासीयांना सुरक्षित आणि स्वच्छ पर्यावरण उपलब्ध करून दिले पाहिजे. नागरिकांनी खाद्यपदार्थ अन्न इत्यादी पदार्थ शिळे भाकरी प्लास्टिक मध्ये टाकून त्या जनावरांपुढे न टाकता त्या मोफत जनावरांपासून सुरक्षित ठेवाव्यात प्लास्टिक मध्ये भाकरी आणि अन्नपदार्थ टाकल्याने जनावर ते खातात आणि कालांतराने त्यांच्या पोटामध्ये प्लास्टिक साचून त्या प्राण्यांचा दुर्दैव मृत्यू होतो याबाबत जनावरांना भाकर देताना नागरिकांनी खबरदारी घ्यावी जेणेकरून मुक्या प्राणाचा जीव जाणार नाही याची काळजी घ्यावी. प्राणी वाचले पाहिजे आणि मानवाचे पण जीव सुरक्षित राहिले पाहिजे या संदर्भातल्या उपयोजना आवश्यक आहे.
